Διατροφική νοημοσύνη: Φάε περισσότερο φαγητό και παράλληλα μείωσε τις θερμίδες που παίρνεις

Η απώλεια βάρους συνήθως συνδέεται με μικρότερες μερίδες και στερήσεις. Ωστόσο, νέα ανάλυση που δημοσιεύεται στο American Journal of Clinical Nutrition δείχνει ότι μπορεί κανείς να καταναλώνει παρόμοια –ή και μεγαλύτερη– ποσότητα φαγητού και ταυτόχρονα να μειώνει σημαντικά τις θερμίδες. Το «κλειδί» δεν βρίσκεται στο μέγεθος του πιάτου, αλλά στο είδος των τροφών. Η μελέτη ενισχύει την άποψη ότι τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα επηρεάζουν διαφορετικά τον τρόπο που ρυθμίζουμε την πρόσληψη ενέργειας.

Όπως διαβάζουμε στο Science Alert, η ερευνητική ομάδα από το University of Bristol επανεξέτασε δεδομένα από κλινική δοκιμή του 2019, στην οποία 20 συμμετέχοντες ακολούθησαν για έναν μήνα δύο διαφορετικά διατροφικά πρότυπα: ένα βασισμένο σε μη επεξεργασμένα τρόφιμα και ένα σε υπερεπεξεργασμένα προϊόντα (UPFs). Οι συμμετέχοντες μπορούσαν να τρώνε όσο ήθελαν, χωρίς περιορισμό μερίδας, και στη μέση της δοκιμής οι δίαιτες εναλλάχθηκαν.

Περισσότερη ποσότητα, λιγότερες θερμίδες

Το εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι όταν οι συμμετέχοντες κατανάλωναν μη επεξεργασμένες τροφές –φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης– έτρωγαν πάνω από 50% μεγαλύτερο όγκο φαγητού σε σύγκριση με την περίοδο των υπερεπεξεργασμένων γευμάτων. Παρ’ όλα αυτά, προσλάμβαναν κατά μέσο όρο περίπου 330 θερμίδες λιγότερες την ημέρα. Με άλλα λόγια, το στομάχι γέμιζε περισσότερο, αλλά το θερμιδικό φορτίο ήταν χαμηλότερο.

Οι ερευνητές θέλησαν να κατανοήσουν γιατί συμβαίνει αυτό. Ένα βασικό στοιχείο της αρχικής δοκιμής ήταν ότι οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα τι θα βάλουν στο πιάτο τους μέσα στο πλαίσιο της κάθε δίαιτας. Όταν τους προσφέρονταν φυσικές, μη επεξεργασμένες επιλογές, φαίνεται πως έκαναν πιο «ισορροπημένες» επιλογές, συνδυάζοντας κορεσμό, θρεπτική αξία και απόλαυση.

Η «διατροφική νοημοσύνη»

Οι επιστήμονες μιλούν για μια μορφή «διατροφικής νοημοσύνης», δηλαδή μια έμφυτη ικανότητα του οργανισμού να αναζητά τρόφιμα που καλύπτουν όχι μόνο τις ενεργειακές, αλλά και τις μικροθρεπτικές ανάγκες, σε βιταμίνες και μέταλλα. Όταν τα τρόφιμα βρίσκονται στη φυσική τους μορφή, το σώμα φαίνεται να ισορροπεί καλύτερα μεταξύ θερμίδων (από λίπη και υδατάνθρακες) και θρεπτικών συστατικών.

Αντίθετα, τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα είναι συχνά ενεργειακά πυκνά, πλούσια σε θερμίδες σε μικρό όγκο. Παρότι συχνά εμπλουτίζονται με βιταμίνες και μέταλλα, μπορεί να διαταράσσουν την ικανότητα του οργανισμού να «εκτιμήσει» τη διατροφική τους αξία. Έτσι, κάποιος μπορεί να καταλήξει σε πρόσληψη πολλών θερμίδων χωρίς να αισθανθεί αντίστοιχο κορεσμό.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ενδέχεται να «σπρώχνουν» διακριτικά προς επιλογές με υψηλότερο θερμιδικό φορτίο. Δεν πρόκειται απαραίτητα για υπερφαγία με την κλασική έννοια, αλλά για ένα περιβάλλον που διευκολύνει την κατανάλωση ενέργειας περισσότερης από όση χρειάζεται ο οργανισμός.

Πέρα από τη ζυγαριά

Η συζήτηση γύρω από τα UPFs δεν περιορίζεται στην αύξηση βάρους. Μελέτες τα έχουν συνδέσει με αυξημένο κίνδυνο παχυσαρκίας και άλλων χρόνιων παθήσεων. Παράλληλα, είναι αλήθεια ότι προσφέρουν ευκολία, μεγάλη διάρκεια ζωής στο ράφι και συχνά χαμηλότερο κόστος. Ωστόσο, η νέα ανάλυση δείχνει ότι η ποιότητα της τροφής μπορεί να επηρεάζει καθοριστικά τη συνολική ενεργειακή πρόσληψη, ανεξάρτητα από την ποσότητα.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι χρειάζεται περαιτέρω έρευνα για να διαπιστωθεί κατά πόσο αυτή η «διατροφική νοημοσύνη» είναι καθολική και πόσο επηρεάζεται από κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Παρ’ όλα αυτά, το βασικό μήνυμα είναι σαφές: η απώλεια βάρους και η υγιεινή διατροφή δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τον περιορισμό των μερίδων. Η επιλογή λιγότερο επεξεργασμένων τροφίμων μπορεί από μόνη της να οδηγήσει σε σημαντική μείωση θερμίδων – χωρίς αίσθημα στέρησης.